Het thema

Het thema is onderdeel van een vierjarenplan, waarbij 2011 het derde jaar is. De ‘Z’ van het Zand komt steeds terug. Voor de duidelijkheid beschrijven we even kort de voorgaande thema’s:

• 2009 ‘IeZig’, als associatie met de ijstijd, de periode waarin het landschap werd gevormd en de betekenis van het woord in het Veluws dialect.
• 2010 ‘VerZtoven dorp’, verwijst naar de periode waarin het middeleeuwse dorpje Kootwijk onder het zand verdween .
• 2011 ‘Zag en sage’, de geschiedenis van het zand, tussen de middeleeuwen en nu, met nadruk op de overgeleverde verhalen uit die tijd.
• 2012 ‘GrootZt’ verwijst naar de laatste periode, waarin het Zand tenslotte als natuur/cultuurlandschap wordt beschermd, inclusief de bijzondere flora en fauna. Dan kunnen we ook kijken naar de toekomst van de wat nu nog de grootste zandverstuiving van West Europa is.

Het Kootwijkerzand bestaat uit stuwwallen die opgeduwd werden door gletsjers van de Saale-ijstijd. Zo kwam de Veluwe een stuk hoger te liggen dan de rest van Nederland. De heide verdween door het ploegen van de boeren. De boeren ploegden zo diep dat de heide verdween en het zand verscheen doordat de wind vrij spel kreeg. Akkers werden volledig ondergestoven. Het Kootwijkerzand is nu de grootste zandverschuiving van West-Europa.

Het thema ‘Zag en sage’ verwijst naar de verhalen over en rondom het Zand. Eén van de verhalen die we koesteren, is het verhaal van Napoleon. Het dorpje Kootwijk is nooit onder Frans gezag gekomen, simpelweg omdat Napoleon het plaatsje niet kon vinden. Dat speelde dus in 1672, een eeuwigheid geleden al. Het dorp Kootwijk is al veel ouder, om nog maar niet te spreken van het Zand, dat al in de ijstijd is ontstaan. De oudste nederzetting die in het Zand is gevonden, stamt nog van voor de twaalfde eeuw. De naam van het dorp is pas in de veertiende eeuw genoemd in de geschriften.

Een prachtig verhaal natuurlijk,dit met Napoleon. Maar helaas, het schijnt niet waar te zijn, al hebben we het uit andere 'schrijfsels'. Echt een Sage, en een mooie, maar de werkelijkheid is hard en anders. Net zoiets als de waarheid horen over 5 december, maar ja. De waarheid is dat Napoleon en het jaar 1672 niets met elkaar te maken hebben. De goede man is geboren in 1769, bijna 100 jaar later dus. De Franse Tijd, waarin Nederland werd ingelijfd, duurde van 1795 tot 1813. Dank aan oplettende lezers van onze site.

Tegenwoordig zijn allerlei natuurverschijnselen onderzocht en is er een logische verklaring voor van alles. Hoe anders was dat vroeger: Witte Wieven waren een gegeven, enge dames die je in het schemer van alles aan konden doen. En ga maar eens kijken op het Zand, dan ervaar je nog steeds dat magische van wat men vroeger zag. Niet alle Witte Wieven zijn trouwens slecht, maar omdat er natuurlijk wel eens ongelukken gebeurden in mistige tijden en omdat mensen ook bang werden, zijn de verhalen vaak aan de enge kant. Maar er zijn ook aardmannetjes, draken, weerwolfjes, elfjes en kabouters.

Het zand herbergt ook veel dieren. In de vroege ochtend zie je herten en reeën of in ieder geval de sporen. De zwijnen zijn in 2010 al volop in het nieuws geweest en die vindt men misschien niet direct midden op het zand, maar op de toegangswegen ernaar toe des te vaker. Het zand is na zonsondergang dan ook verboden gebied, dan komen de dieren tevoorschijn: dartele hazen en konijnen, wevende spinnen, sissende slangen en wie weet wat nog meer.

Ook de mens is te vinden op het Zand, maar zelf vindt hij het niet altijd. Er zijn talloze verhalen over verdwaalde en verdwenen mensen. Het Zand nodigt zo uit, maar pas op je tellen want voor je het weet ben je opgeslokt door de wandelende duinen, de stuivende zandkorreltjes, de zinderende luchten.

Vroeger waren de verhalenvertellers zoiets als de nieuwsmedia nu. De dorpsomroeper vertelde de nieuwtjes van dichtbij, de minstreels bezongen het nieuws van heinde en verre, de rondreizende handelaar verhaalde over zijn tochten.

Laat u dus inspireren door de geschiedenis van het Zand. Kom kijken en luisteren hoe de verschillende artiesten inhoud geven aan het thema op 2 juli 2011.

.